Τροφές που αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου χωρίς να το καταλάβουμε

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν την υγεία του πληθυσμού. Η διατροφή, ως ένας κατάλληλα ελεγχόμενος τρόπος ζωής, έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει σημαντικά την ανάπτυξη του διαβήτη, καθώς και τη διαχείριση των σχετιζόμενων δεικτών του.¹

Οι γνωστές τροφές που αυξάνουν σημαντικά το σάκχαρο στο αίμα είναι κυρίως τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, ειδικά εκείνα με πρόσθετα σάκχαρα (τα αναψυκτικά, το λευκό ψωμί, το λευκό ρύζι, τα λευκά ζυμαρικά, οι πατάτες, τα αρτοσκευάσματα και τα γλυκίσματα). Πέρα όμως από τα σχετικά γνωστά τρόφιμα που συμβάλουν στην αύξηση των επιπέδων σακχάρου, υπάρχουν κατηγορίες τροφίμων που συχνά δεν ενοχοποιούνται για τα αυξημένα επίπεδα, παραμένουν όμως παράγοντες σημαντικής επίδρασης και τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη θα πρέπει να τα γνωρίζουν και να διαχειρίζονται κατάλληλα την κατανάλωσή τους.

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ

Η ανάλυση της βιβλιογραφίας αποκαλύπτει ότι η κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών πάνω από μία φορά την ημέρα, καθώς και η συχνή κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά αποτελούν ισχυρότατους παράγοντες αύξησης των επιπέδων σακχάρου, καθώς φαίνεται ότι η κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών πλούσιων σε κορεσμένα λιπαρά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διαταραχής της ρύθμισης της γλυκόζης και της ινσουλίνης.²

Τα επεξεργασμένα τρόφιμα με ταυτόχρονη υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, (συμπεριλαμβανομένων των τηγανητών), έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι και ζάχαρη³, αυξάνοντας τόσο τον κίνδυνο συνοδών νοσημάτων, αλλά και των βασικών γλυκαιμικών δεικτών⁴.

Έχουν σχεδιαστεί πολλά συστήματα ταξινόμησης τροφίμων για τον χαρακτηρισμό των τροφίμων σύμφωνα με τα κριτήρια επεξεργασίας. Το 2010, ο Monteiro και οι συνεργάτες του⁵ δημιούργησαν ένα σύστημα γνωστό ως «NOVA». Έκτοτε, έχει γίνει το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο σύστημα στον ερευνητικό τομέα.

Η NOVA ταξινομεί τα τρόφιμα με βάση τον βαθμό και τον σκοπό της βιομηχανοποιημένης επεξεργασίας σε τέσσερις κατηγορίες (Σχήμα 1): (i) μη επεξεργασμένα/ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα, (ii) επεξεργασμένα μαγειρικά συστατικά, (iii) επεξεργασμένα τρόφιμα και (iv) υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Τα τελευταία, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs), είναι προϊόντα που έχουν παρασκευαστεί με διαφορετικούς τύπους βιομηχανικών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένων φυσικών, βιολογικών ή χημικών διεργασιών, όπως υδρογόνωση, εξώθηση και προτηγάνισμα, σε συνδυασμό με τη χρήση «πρόσθετων» όπως χρωστικές, αρωματικές ύλες, γλυκαντικά και γαλακτωματοποιητές , τα οποία όταν προστεθούν, παρέχουν προϊόντα μακράς διάρκειας ζωής, εξαιρετικά εύγευστα και προσιτά στους καταναλωτές⁶.

Τα διαφορετικά χρώματα (ανοιχτό πράσινο, πράσινο, πορτοκαλί και κόκκινο) αντιπροσωπεύουν τον βαθμό επεξεργασίας. Τα πράσινα χρώματα (MPF και PCI) έχουν το χαμηλότερο επίπεδο βιομηχανικής επεξεργασίας, τα πορτοκαλί (PF) έχουν μέτριο επίπεδο και τα κόκκινα (UPF) έχουν το πιο εκτεταμένο επίπεδο.

ΚΑΦΕΙΝΗ 

Ναι, η καφεΐνη μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα σε ορισμένα άτο μαμε διαβήτη, επειδή διεγείρει την απελευθέρωση αδρεναλίνης και κορτιζόλης, οι οποίες σηματοδοτούν το ήπαρ να απελευθερώσει γλυκόζη. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ακόμη και ότι η κατανάλωση καφέ μπορεί να έχει οφέλη για τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα⁷. Η καφεΐνη μπορεί να μειώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε ορισμένα άτομα, καθιστώντας πιο δύσκολο για το σώμα τους να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ινσουλίνη και οδηγώντας σε υψηλότερα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, ωστόσο η επίδραση της καφεΐνης στο σάκχαρο του αίματος ποικίλλει σημαντικά από άτομο σε άτομο, ανάλογα με την ατομική ευαισθησία του στο διεγερτικό.

Προϊόντα Φρούτων με Υψηλό Γλυκαιμικό Δείκτη

Τα αποξηραμένα φρούτα και οι φρέσκοι χυμοί φρούτων, μπορούν να προκαλέσουν απότομες και σημαντικές αυξήσεις του σακχάρου στο αίμα λόγω της περιεκτικότητάς τους σε ζάχαρη. Ακόμα και τα αποξηραμένα χωρίς προσθήκη ζάχαρης, τείνουν να αυξήσουν ιδιαίτερα τα επίπεδα σακχάρου σε σχέση με τη κατανάλωση του αντίστοιχου φρέσκου φρούτου. 

Ορισμένα Γαλακτοκομικά και μη Γαλακτοκομικά Προϊόντα

Ορισμένα προϊόντα γάλατος και  γιαουρτιού, περιέχουν προσθήκη ζάχαρης,(επιδόρπια γιαουρτιού, γάλα με γεύσεις, φυτικό γάλα) με αποτέλεσμα να διαφοροποιούν κατά πολύ την δράση τους στα επίπεδα σακχάρου σε σχέση με ένα γαλακτοκομικό το οποίο δεν περιέχει ζάχαρη.

Εν κατακλείδι, μία πιο υγιής διατροφή μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη⁸, καθώς παρατηρείται μία σημαντική συσχέτιση μεταξύ της κατανάλωσης ψαριού, άπαχης ζωικής πρωτεΐνης, ελαιόλαδου, φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών προϊόντων ολικής άλεσης και οσπρίων και του μειωμένου κινδύνου εμφάνισης διαβήτη τύπου 2⁹, καθώς και την βελτίωση στην διαχείριση της γλυκόζης και της αντίστασης στην ινσουλίνη¹⁰. Με πρότυπα μοτίβα διατροφής όπως η Μεσογειακή διατροφή και η δίαιτα DASH, τα οποία προσεγγίζουν τις προαναφερόμενες τροφές σε υψηλό ποσοστό συχνότητας πρόσληψης και η θετική τους επίδραση σχετίζεται με τα εμπεριεχόμενα συστατικά τους¹¹, την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράσης τους.¹²

References

1.         Wang Y, Xie W, Tian T, et al. The Relationship between Dietary Patterns and High Blood Glucose among Adults Based on Structural Equation Modelling. Nutrients. 2022;14(19):4111. doi:10.3390/nu14194111

2.         Pramono A, Fitranti DY, Nugroho KH, Sobirin MA, Syauqy A. The Association between Unhealthy Food Consumption and Impaired Glucose Metabolism among Adults with Overweight or Obesity: A Cross-Sectional Analysis of the Indonesian Population. J Obes. 2023;2023:2885769. doi:10.1155/2023/2885769

3.         Mazidi M, Kengne AP, Mikhailidis DP, Toth PP, Ray KK, Banach M. Dietary food patterns and glucose/insulin homeostasis: a cross-sectional study involving 24,182 adult Americans. Lipids Health Dis. 2017;16(1):192. doi:10.1186/s12944-017-0571-x

4.         Okada E, Takahashi K, Nakamura K, et al. Dietary patterns and abnormal glucose tolerance among Japanese: findings from the National Health and Nutrition Survey, 2012. Public Health Nutr. 2019;22(13):2460-2468. doi:10.1017/S1368980019000120

5.         A new classification of foods based on the extent and purpose of their processing – PubMed. Accessed September 22, 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21180977/

6.         Almarshad MI, Algonaiman R, Alharbi HF, Almujaydil MS, Barakat H. Relationship between Ultra-Processed Food Consumption and Risk of Diabetes Mellitus: A Mini-Review. Nutrients. 2022;14(12):2366. doi:10.3390/nu14122366

7.         Reis CEG, Dórea JG, da Costa THM. Effects of coffee consumption on glucose metabolism: A systematic review of clinical trials. J Tradit Complement Med. 2018;9(3):184-191. doi:10.1016/j.jtcme.2018.01.001

8.         Pestoni G, Riedl A, Breuninger TA, et al. Association between dietary patterns and prediabetes, undetected diabetes or clinically diagnosed diabetes: results from the KORA FF4 study. Eur J Nutr. 2021;60(5):2331-2341. doi:10.1007/s00394-020-02416-9

9.         Shen XM, Huang YQ, Zhang XY, Tong XQ, Zheng PF, Shu L. Association between dietary patterns and prediabetes risk in a middle-aged Chinese population. Nutr J. 2020;19(1):77. doi:10.1186/s12937-020-00593-1

10.       He D, Qiao Y, Xiong S, Liu S, Ke C, Shen Y. Association between Dietary Quality and Prediabetes based on the Diet Balance Index. Sci Rep. 2020;10(1):3190. doi:10.1038/s41598-020-60153-9

11.       Jannasch F, Kröger J, Schulze MB. Dietary Patterns and Type 2 Diabetes: A Systematic Literature Review and Meta-Analysis of Prospective Studies. J Nutr. 2017;147(6):1174-1182. doi:10.3945/jn.116.242552

12.       Li M, Fan Y, Zhang X, Hou W, Tang Z. Fruit and vegetable intake and risk of type 2 diabetes mellitus: meta-analysis of prospective cohort studies. BMJ Open. 2014;4(11):e005497. doi:10.1136/bmjopen-2014-005497

Συντάκτης Άρθρου