0 Comments
Η χρήση συμπληρωμάτων διατροφής στους ασθενείς με καρκίνο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με ποσοστά που κυμαίνονται από 30% έως και 80% σε ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες.
Πολλοί ασθενείς προσλαμβάνουν πολυβιταμινούχα σκευάσματα, βότανα ή εμπορικά σκευάσματα ειδικής διατροφής σε μορφή ροφήματος, κρέμας ή σκόνης χωρίς την καθοδήγηση από επαγγελματίες υγείας. Κατά τη διάρκεια ή και μετά την ογκολογική θεραπεία, πολλοί ασθενείς στρέφονται στα διατροφικά συμπληρώματα αναζητώντας τόνωση, ενίσχυση του ανοσοποιητικού ή ελπίδα για ταχύτερη ανάρρωση, ωστόσο η χρήση τους δεν είναι πάντα αθώα. Ορισμένα μπορεί να βοηθήσουν, ενώ άλλα ενδέχεται να αλληλοεπιδράσουν με την ογκολογική θεραπεία, εγκυμονώντας κινδύνους.
Πότε είναι χρήσιμα
Η συμπληρωματική χορήγηση θρεπτικών συστατικών μπορεί να είναι χρήσιμη σε περιπτώσεις τεκμηριωμένων ελλείψεων, όπως είναι η ανεπάρκεια βιταμίνης D, βιταμίνης Β12 ή σιδήρου. Επιπλέον, σε ασθενείς που παρουσιάζουν ταχεία απώλεια βάρους, καρκινική καχεξία ή αδυναμία κάλυψης των απαιτούμενων αναγκών λόγω ανορεξίας, δυσφαγίας ή ανεπιθύμητων ενεργειών της θεραπείας, μπορεί να προταθούν εμπλουτισμένα σκευάσματα από τον θεράποντα ιατρό ή διαιτολόγο, με σκοπό την ενίσχυση της ενεργειακής και πρωτεϊνικής πρόσληψης.
Σε κάθε περίπτωση όμως, η χρήση οποιουδήποτε διατροφικού σκευάσματος πρέπει να βασίζεται σε αξιολόγηση των εξατομικευμένων αναγκών του ασθενούς και να τελεί υπό επίβλεψη.
Τα εμπλουτισμένα σκευάσματα ειδικής διατροφής (ΟΝS) μπορεί να είναι είτε σε μορφή ροφήματος, κρέμας, σκόνης ή σε σιρόπι και καθ’ ένα από αυτά φέρει συγκεκριμένη σύσταση. Είναι σημαντικό λοιπόν, να γίνει αντιληπτό ότι δεν είναι κατάλληλα όλα τα συμπληρώματα για όλους.
Αν για παράδειγμα υπάρχουν συνοδά νοσήματα όπως π.χ. σακχαρώδης διαβήτης τότε πρέπει να γίνει επιλογή σκευάσματος χωρίς σάκχαρα. Επιπλέον, πολλές φορές για την κάλυψη των απαιτούμενων αναγκών μπορεί να γίνει και συνδυασμός σκευασμάτων όπως π.χ. ροφήματος και σκόνης ή κρέμας και ροφήματος. Το πιο σημαντικό όμως για να υπάρξει συμμόρφωση του ασθενούς είναι να λάβει πλήρη ενημέρωση και να νιώσει ότι έχει λόγο στην επιλογή του τι θα χρειαστεί να καταναλώσει και για πόσο χρονικό διάστημα.
Οι επιστημονικές ανησυχίες
Ωστόσο, παρότι κάποια συμπληρώματα μπορεί να είναι χρήσιμα, υπάρχουν ουσίες των οποίων η χρήση κατά τη διάρκεια της ογκολογικής θεραπείας, εγείρουν επιστημονικές ανησυχίες. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα σε υψηλές δόσεις, όπως οι βιταμίνες A, C και E, το σελήνιο και το συνένζυμο Q10. Αν και τα αντιοξειδωτικά θεωρούνται ωφέλιμα για τον οργανισμό υπό φυσιολογικές συνθήκες, η χορήγησή τους κατά τη διάρκεια της αντικαρκινικής θεραπείας ενδέχεται να μειώσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, δεδομένου ότι η δράση πολλών χημειοθεραπευτικών φαρμάκων βασίζεται εν μέρει στην πρόκληση οξειδωτικού στρες στα καρκινικά κύτταρα.
Η αντικαρκινική δράση πολλών θεραπευτικών σχημάτων, όπως οι ανθρακυκλίνες, οι πλατίνες και οι ταξάνες βασίζεται εν μέρει στην πρόκληση ελεγχόμενης οξειδωτικής βλάβης στα καρκινικά κύτταρα, οδηγώντας σε απόπτωση. Η χορήγηση υψηλών δόσεων αντιοξειδωτικών βιταμινών ενδέχεται να εξουδετερώσει τις ελεύθερες ρίζες που προκαλούνται σκόπιμα από τη θεραπεία, ελαχιστοποιώντας έτσι τη θεραπευτική δράση.
Πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό Cell (2023), επισημαίνει τον διττό ρόλο των αντιοξειδωτικών στην καρκινογένεση και την εξέλιξη των όγκων, τονίζοντας ότι η εξωγενής χορήγησή τους σε υψηλές δόσεις ενδέχεται να προάγει την επιβίωση καρκινικών κυττάρων σε ορισμένα βιολογικά περιβάλλοντα. Οι περισσότεροι διεθνείς φορείς ESPEN (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism), ΑSCO (American Society of Clinical Oncology) και NCI (National Cancer Institute), συγκλίνουν στη σύσταση αποφυγής υψηλής δόσης αντιοξειδωτικών κατά την ενεργό φάση της αντικαρκινικής θεραπείας, εκτός αν υπάρχει σαφής έλλειψη ή ένδειξη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για διεπιστημονική συνεργασία και τεκμηριωμένη κλινική απόφαση.
Η ανασκόπηση των Lawenda et al. στο Journal of the National Cancer Institute αποτέλεσε σημείο αναφοράς, καθώς συνέλεξε και αξιολόγησε ευρήματα από μελέτες που ανέδειξαν την πιθανή αρνητική συσχέτιση της λήψης αντιοξειδωτικών με την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, επισημαίνοντας την έλλειψη επαρκών τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών (RCTs) που να τεκμηριώνουν την ασφάλειά τους σε αυτό το πλαίσιο.
Η βιβλιογραφία αναδεικνύει επίσης ότι η φυτοχημική σύνθεση, η βιοδιαθεσιμότητα, αλλά και οι ποσότητες των αντιοξειδωτικών που καταναλώνονται μέσω τροφής διαφέρουν σημαντικά από τα αντίστοιχα συμπληρώματα υψηλής περιεκτικότητας. Η κατανάλωση αντιοξειδωτικών μέσω φυσικών τροφών (π.χ. φρούτων, λαχανικών, ξηρών καρπών) δεν αντενδείκνυται, ενώ συστήνεται από διεθνείς φορείς για την ενίσχυση της συνολικής υγείας.
Κλινική χρήση απομονωμένων φυτοχημικών
Σε ό,τι αφορά την κλινική χρήση απομονωμένων φυτοχημικών ως συμπληρώματα, οι μέχρι σήμερα διαθέσιμες μελέτες είναι περιορισμένες, ετερογενείς και συχνά χαμηλής μεθοδολογικής ποιότητας. Ενδεικτικά, η γενιστεΐνη (ισοφλαβόνη της σόγιας) έχει δείξει ορμονοεξαρτώμενη δράση και σε μελέτες σε καρκίνο μαστού είτε ανέστειλε είτε ενίσχυσε την ανάπτυξη των όγκων, ανάλογα με τη δόση και τη φάση του κύκλου θεραπείας (Messina et al.).
Παρόμοια, η ρεσβερατρόλη έχει προταθεί ως υποψήφια αντικαρκινική ουσία, αλλά η βιοδιαθεσιμότητά της είναι εξαιρετικά περιορισμένη και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηριώνουν κλινικό όφελος (Patel et al.). Στην περίπτωση της κουρκουμίνης, αν και in vitro μελέτες καταδεικνύουν αντικαρκινική και αντιφλεγμονώδη δράση, η συστηματική ανασκόπηση των Devassy et al. δεν κατέδειξε επαρκές όφελος σε ασθενείς με ενεργό κακοήθεια, ενώ η χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα και η ασυνεπής ποιότητα των σκευασμάτων παραμένουν εμπόδιο στην κλινική της εφαρμογή.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες της ASCO το 2022 καθώς και του NCI συνιστούν προσοχή στη χρήση φυτοθεραπευτικών παραγόντων κατά τη διάρκεια της αντικαρκινικής θεραπείας, ελλείψει επαρκών RCTs που να επιβεβαιώνουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους. Επισημαίνουν ότι ενδέχεται να προκύψουν αλληλεπιδράσεις με χημειοθεραπευτικά σχήματα ή να επηρεαστούν μηχανισμοί μεταβολισμού (κυρίως μέσω του CYP450), με άγνωστες συνέπειες για την έκβαση της θεραπείας.
Συνεπώς, ενώ η κατανάλωση φυσικών φυτοχημικών μέσω της διατροφής είναι αποδεκτή και συστήνεται στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής, η συμπληρωματική λήψη απομονωμένων φυτοχημικών ουσιών σε ασθενείς με ενεργό νεοπλασματική νόσο πρέπει να αποφεύγεται, εκτός αν υπάρχει τεκμηριωμένη ένδειξη και η λήψη τους γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση.
Τα “αποτοξινωτικά” προϊόντα
Πέραν αυτών, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στην κατανάλωση αποκαλούμενων «αποτοξινωτικών» προϊόντων. Τα περισσότερα από αυτά δεν διαθέτουν επιστημονική τεκμηρίωση ως προς τη χρησιμότητά τους, ενώ ενδέχεται να επιβαρύνουν τη νεφρική ή ηπατική λειτουργία – κάτι ιδιαίτερα σημαντικό σε ασθενείς που λαμβάνουν ηπατοτοξικά φάρμακα.
Αντιθέτως, ενδείκνυνται μόνο τα συμπληρώματα που έχουν συγκεκριμένη ένδειξη, τεκμηριωμένη ασφάλεια και δεν παρεμβαίνουν στη φαρμακευτική θεραπεία. Οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες από οργανισμούς όπως η ESPEN, o ASCO και το NCI συνιστούν την αποφυγή της αλόγιστης χρήσης διατροφικών συμπληρωμάτων κατά τη διάρκεια της θεραπείας και τονίζουν ότι η συνολική διατροφική υποστήριξη πρέπει να βασίζεται πρωτίστως στην ισορροπημένη διατροφή και στην εξατομικευμένη παρέμβαση.
Συνοψίζοντας, τα διατροφικά συμπληρώματα μπορούν να έχουν θετική συμβολή στη φροντίδα του ογκολογικού ασθενούς, υπό την προϋπόθεση ότι χρησιμοποιούνται στοχευμένα, με ιατρική καθοδήγηση και μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαία, καθώς η ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί να οδηγήσει σε φαρμακολογικές αλληλεπιδράσεις. Η διεπιστημονικότητα είναι απαραίτητη για την ορθολογική και ασφαλή χρήση συμπληρωμάτων, με γνώμονα πάντοτε το βέλτιστο όφελος για τον ασθενή.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Lawenda BD, Kelly KM, Ladas EJ, Sagar SM, Vickers A, Blumberg JB. Should supplemental antioxidant administration be avoided during chemotherapy and radiation therapy? J Natl Cancer Inst. 2008;100(11):773–783.
- Ambrosone CB, Zirpoli GR, Hutson AD, et al. Dietary supplement use during chemotherapy and survival outcomes of patients with breast cancer enrolled in a cooperative group clinical trial (SWOG S0221). J Clin Oncol. 2020;38(8):804–814.
- Arends J, Bachmann P, Baracos V, et al. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clin Nutr. 2021;40(5):2898–2913.
- Greenlee H, Balneaves LG, Carlson LE, et al. Clinical practice guidelines on the use of integrative therapies during and after breast cancer treatment (SIO–ASCO). J Clin Oncol. 2018;36(25):2647–2655.
- National Cancer Institute (NCI). PDQ® Integrative, Alternative, and Complementary Therapies. Available from: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/hp
- Messina MJ, et al. Soy and health update: evaluation of the clinical and epidemiologic literature. Nutrients. 2021;13(3):849.
- Patel KR, et al. Clinical trials of resveratrol. Ann N Y Acad Sci. 2011;1215:161–169.
- Devassy JG, et al. Bioavailability of curcumin: problems and promises. Mol Nutr Food Res. 2015;59(7):1224–1232.
- Sayin VI, Papagiannakopoulos T, et al. Antioxidants accelerate lung cancer progression in mice. Sci Transl Med. 2014;6(221):221ra15.
- Liu RH. Health-promoting components of fruits and vegetables in the diet. Adv Nutr. 2013;4(3):384S–392S.
- Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777–1798.
