Εκατομμύρια ενήλικες και παιδιά ζουν με την υπνική άπνοια χωρίς να το γνωρίζουν, και η οποία μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους και στην ποιότητα ζωής τους (Carter R 3rd, 2008).

Ειδικά στα παιδιά, η υπνική άπνοια προκαλεί έναν μεγάλο αριθμό παθήσεων, ορισμένες από τις οποίες ίσως έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ακόμα και κατά την ενήλικη ζωή τους (Capdevila et al., 2008).

Πλέον, η υπνική άπνοια αναγνωρίζεται ως ένα σημαντικό πρόβλημα της δημόσιας υγείας (Prabhat et al. 2012, Lam et al. 2012) και επηρεάζει έναν αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων (Fraser 2019, Ashrafian et al. 2012). Τουλάχιστον το 70% των ασθενών είναι παχύσαρκοι (Tuomilehto et al., 2013).

Γιατί είναι πρόβλημα η υπνική άπνοια ;

Μια άπνοια ορίζεται όταν το άτομο δεν μπορεί να αναπνεύσει για τουλάχιστον 10 δευτερόλεπτα (Naresh et al., 2008).

Άτομα με μέτρια έως σοβαρή άπνοια ύπνου έχουν τουλάχιστον 15 ή περισσότερα επεισόδια ανά ώρα ύπνου, με αποτέλεσμα να μην έχουν επαρκή και βαθύ ύπνο.
Η υπνική άπνοια:
  • είναι μια σημαντική αιτία υπνηλίας κατά τη διάρκεια της ημέρας (Smeyatsky et al., 1992),
  • αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τροχαία ατυχήματα (Grimm et al., 2006), και
  • η διάγνωση της συνεπάγεται τριπλάσια αύξηση του κινδύνου θνησιμότητας (Kirk et al., 2013).

Εάν παραμείνει χωρίς θεραπεία, η υπνική άπνοια μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.

Πιο συγκεκριμένα :

  1. Η υπνική άπνοια είναι ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων (Pimenta et al 2013, Li et al 2011, Badran et al 2015), όπως η υπέρταση (Pimenta et al., 2013), η αθηροσκλήρσωη (Song et al 2015, Li et al 2011), η ισχαιμική εγκεφαλοπάθεια (Benbir et al., 2012), ενώ ο κίνδυνος κολπικής μαρμαρυγής είναι τέσσερις φορές υψηλότερος (Sabzwari et al., 2018)

 

  1. Η υπνική άπνοια εμφανίζει υψηλή συσχέτιση με τον διαβήτη τύπου 2 (Lam et al., 2017), και συχνά ο ασθενής εμφανίζει ταυτόχρονα και τις δύο παθήσεις (Dawson et al., 2008).

Επίσης, η υπνική άπνοια είναι ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την αντίσταση στην ινσουλίνη (Harsch et al., 2004), ενώ η σοβαρότητα της υπνικής άπνοιας συσχετίζεται με αυξημένα επίπεδα της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) (Kurosawa et al., 2018).

 

  1. Σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο, η υπνική άπνοια αποτελεί έναν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση του διαβήτη τύπου 2 (Ceccato et al., 2015) και η υπνική άπνοια σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο συσχετίζεται με αυξημένα εργαστηριακά ευρήματα για την μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος (Severova et al., 2010).

 

  1. Η υπνική άπνοια σχετίζεται με ένα εύρος νευρογνωστικών επιπλοκών (Riachy et al., 2017). Τα γνωστικά ελλείμματα συσχετίζονται συχνά με την υπνική άπνοια (Baldwin et al., 2005), η οποία έχει επίσης συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για Αλτσχάιμερ (Kheirandish et al., 2016).

 

  1. Η συχνότερη αιτία αναπνευστικής ανεπάρκειας είναι η σοβαρής μορφής υπνική άπνοια (Zielinski, 2012), ενώ η παλινδρόμηση και η υπνική άπνοια δημιουργούν η μία την άλλη (Aszalos, 2008). Επίσης, στην υπνική άπνοια παρατηρείται υψηλή συχνότητα εμφάνισης της μη αλκοολικής στεατοηπατίτιδας (Takayama et al., 2009), ενώ συσχετίζεται και με στυτική δυσλειτουργία (Cho et al., 2018).

 

  1. Οι παχύσαρκες έγκυες γυναίκες εκδηλώνουν συχνά ήπια υπνική άπνοια, η οποία επιδεινώνεται κατά την εγκυμοσύνη, και συσχετίζεται με φτωχότερα περιγεννητικά αποτελέσματα (Farabi et al., 2019). Επίσης, η υπνική άπνοια συσχετίζεται με τον διαβήτη κύησης (Chirakalwasan et al 2018, Wanitcharoenkul et al 2017) και το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών (De Sousa et al., 2016).

 

  1. Κλείνοντας, έχει παρατηρηθεί ότι στην υπνική άπνοια είναι πολύ συνηθισμένη η έλλειψη και η ανεπάρκεια της βιταμίνης D (Kerley et al., 2016).

 

Οι κύριες επιλογές αντιμετώπισης

  1. Χειρουργική επέμβαση:

Υπάρχουν αρκετές χειρουργικές τεχνικές (Holty et al 2010, Carvalho et al 2012, Liistro et al 1995). Όλες οι χειρουργικές επεμβάσεις:

  • εγκυμονούν κινδύνους, και
  • περιλαμβάνουν περίοδο ανάρρωσης που ίσως διαρκέσει από αρκετές εβδομάδες έως μήνες πριν ο ασθενής επιστρέψει στην φυσιολογική κατάσταση.

Συνεπώς, η χειρουργική επέμβαση είναι συνήθως η τελευταία λύση.

  1. Συσκευή άπνοιας CPAP

Συσκευή με ανεμιστήρα που φυσά τον αέρα υπό πίεση (μέσω μίας μάσκας) στα ρουθούνια ή/και στο στόμα του ασθενούς.
Το να φορά ο ασθενείς μία μάσκα ενώ κοιμάται κατά την διάρκεια όλης της νύχτας μπορεί να είναι δυσάρεστο για ορισμένους ασθενείς. Επίσης, συσκευή άπνοιας CPAP εμφανίζει κάποιες επιπλοκές (Victor, 2004).

Για τους λόγους αυτούς, η μακροπρόθεσμη χρήση της συσκευής μπορεί να αποτελεί ένα ζήτημα.

Η ιδέα να έχουν μία μάσκα στο πρόσωπο τους για το ένα τρίτο της υπόλοιπης ζωής τους και οι κίνδυνοι της χειρουργικής επέμβασης αποτελούν σημαντικά κίνητρα για τους περισσότερους ασθενείς να προβούν σε αλλαγές του τρόπου ζωής τους και να χάσουν το υπερβολικό βάρος.

Μία συσκευή CPAP ίσως χρειαστεί αρχικά μέχρι ο ασθενής να προσαρμοστεί στη νέα διατροφή και να χάσει βάρος.

  1. Αλλαγές στον τρόπο ζωής:

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συνιστώνται στη διαχείριση της υπνικής άπνοιας και περιλαμβάνουν:

  • υγιεινή του ύπνου (Carneiro-Barrera et al., 2019),
  • διακοπή καπνίσματος (Carneiro-Barrera et al., 2019),
  • διακοπή αλκοόλ (Carneiro-Barrera et al., 2019),
  • αποφυγή ηρεμιστικών και υπνωτικών φαρμάκων (Liistro et al 1995, Victor 2004).

Επίσης, η πρόσληψη νατρίου, δηλαδή το επιπρόσθετο αλάτι στο φαγητό, συσχετίζεται με τη σοβαρότητα της άπνοιας (Fiori et al., 2015).

 

  1. Απώλεια βάρους με μία εξατομικευμένη και σωστά σχεδιασμένη διατροφή:

Η μείωση βάρους και η διατήρηση της απώλειας του βάρους είναι ουσιώδεις σε ασθενείς με υπνική άπνοια (Wittels 1985, Tokuchi et al 2016).

Μια μετα-ανάλυση δημοσιεύσεων από το 1948-2011 έδειξε ότι η απώλεια βάρους μέσω της διατροφής και της σωματικής δραστηριότητας οδηγεί σε βελτιώσεις στους δείκτες της υπνικής άπνοιας (Araghi et al., 2013). Αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιώνονται από την πιο πρόσφατη μετα-ανάλυση 35 μελετών (Carneiro-Barrera et al., 2019).

Άλλες δύο μετα-αναλύσεις έδειξαν ότι η απώλεια βάρους μέσω διατροφής μόνο (Anandam et al., 2013) ή συνδυαστικά με άσκηση (Mitchell et al., 2014) είναι αποτελεσματικές στη μείωση της σοβαρότητας της υπνικής άπνοιας.

Η απώλεια βάρους είναι τόσο χρήσιμη στην υπνική άπνοια, ώστε η απώλεια σωματικού βάρους κατά μόλις 10% έως 15% έχει σαν αποτέλεσμα μείωση 30% έως 50% της σοβαρότητας αυτής (Alan et al., 2008).

Αυτό αποτελεί εξαιρετικά υψηλή ανταποδοτικότητα για τις προσπάθειες σας, και μάλιστα χωρίς αρνητικές παρενέργειες.

Φυτική διατροφή & υπνική άπνοια

Παρόλο που υπάρχουν πολλές δίαιτες για απώλεια βάρους, μία φυτική διατροφή με ανεπεξέργαστα τρόφιμα λειτουργεί καλύτερα για να επιτευχθεί μακροπρόθεσμη, βιώσιμη και μόνιμη απώλεια βάρους διότι:

  • Έχει αποδειχθεί ότι βοηθάει τους ανθρώπους να χάσουν βάρος (Melina et al 2016, Barnard et al., 2019),
  • Δεν υποβάλλει τους ανθρώπους σε περιοριστικές και στερητικές δίαιτες που είναι δύσκολο να διατηρηθούν. Απεναντίας, οι άνθρωποι μπορούν να τρώνε άφθονες ποσότητες ανεπεξέργαστων φυτικών τροφίμων και όχι μόνο να μην παίρνουν βάρος, αλλά αντιθέτως να χάνουν τα υπερβολικά και περιττά κιλά,
  • Έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνει, σταματάει και ακόμα αναστρέφει πολλές συνηθισμένες χρόνιες παθήσεις όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης και ορισμένες μορφές καρκίνου (Melina et al 2016).

 

Για να μάθετε περισσότερα ή να προγραμματίσετε μία συνεδρία, επικοινωνήστε με έναν πτυχιούχο διαιτολόγο, ώστε να σας βοηθήσει να επιτύχετε μία ζωή με βέλτιστη υγεία και πραγματικά ξεκούραστες και ήσυχες νύχτες.

 

 

Βιβλιογραφική αναφορά:

– Alan R. Schwartz, Susheel P. Patil, Alison M. Laffan, Vsevolod Polotsky, Hartmut Schneider, and Philip L. Smith. 2008 Feb 15; 5(2): 185–192. Obesity and Obstructive Sleep Apnea Pathogenic Mechanisms and Therapeutic Approaches. Proc Am Thorac Soc. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2645252/

– Anandam A, Akinnusi M, Kufel T, Porhomayon J, El-Solh AA. 2013 Mar;17(1):227-34. Effects of dietary weight loss on obstructive sleep apnea: a meta-analysis. Sleep Breath. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22374151

– Araghi MH, Chen YF, Jagielski A, Choudhury S, Banerjee D, Hussain S, Thomas GN, Taheri S. 2013 Oct 1;36(10):1553-62, 1562A-1562E. Effectiveness of lifestyle interventions on obstructive sleep apnea (OSA): systematic review and meta-analysis. Sleep. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24082315

– Ashrafian H, le Roux CW, Rowland SP, Ali M, Cummin AR, Darzi A, Athanasiou T. 2012 May;67(5):442-9. Metabolic surgery and obstructive sleep apnoea: the protective effects of bariatric procedures. Thorax. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21709167

– Aszalós Z. 2008 Nov 2;149(44):2079-86. [Neurological and psychiatric aspects of some gastrointestinal diseases]. Orv Hetil. ww.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18952527

– Badran M, Yassin BA, Fox N, Laher I, Ayas N. 2015 Jul;31(7):873-9. Epidemiology of Sleep Disturbances and Cardiovascular Consequences. Can J Cardiol.  www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26037823

– Baldwin CM, Bootzin RR, Schwenke DC, Quan SF. 2005 Dec;9(6):459-76. Antioxidant nutrient intake and supplements as potential moderators of cognitive decline and cardiovascular disease in obstructive sleep apnea. Sleep Med Rev. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16242980

– Barnard, Kahleova, Levin, 2019, The Use of Plant-Based Diets for Obesity Treatment. Int J Dis Rev Prev ή ijdrp https://ijdrp.org/index.php/ijdrp/article/view/11

– Benbir G, Karadeniz D. 2012 Aug;33(4):811-8. A pilot study of the effects of non-invasive mechanical ventilation on the prognosis of ischemic cerebrovascular events in patients with obstructive sleep apnea syndrome. Neurol Sci. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22048793

– Capdevila OS, Kheirandish-Gozal L, Dayyat E, Gozal D. 2008 Feb 15;5(2):274-82. Pediatric obstructive sleep apnea: complications, management, and long-term outcomes. Proc Am Thorac Soc. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18250221

– Carneiro-Barrera A, Díaz-Román A, Guillén-Riquelme A, Buela-Casal G. 2019 May;20(5):750-762. Weight loss and lifestyle interventions for obstructive sleep apnoea in adults: Systematic review and meta-analysis. Obes Rev. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30609450

– Carter R 3rd, Watenpaugh DE, 2008 Aug;15(2):71-7. Obesity and obstructive sleep apnea: or is it OSA and obesity? Pathophysiology. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18573643

– Carvalho B, Hsia J, Capasso R. 2012 Oct;9(4):710-6. Surgical therapy of obstructive sleep apnea: a review. Neurotherapeutics. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22915293

– Ceccato F, Bernkopf E, Scaroni C. 2015 Aug;38(8):827-34. Sleep apnea syndrome in endocrine clinics. J Endocrinol Invest. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26122486

– Chirakalwasan N, Amnakkittikul S, Wanitcharoenkul E, Charoensri S, Saetung S, Chanprasertyothin S, Chailurkit LO, Panburana P, Bumrungphuet S, Thakkinstian A, Reutrakul S. 2018 Mar 15;14(3):327-336. Continuous Positive Airway Pressure Therapy in Gestational Diabetes With Obstructive Sleep Apnea: A Randomized Controlled Trial. J Clin Sleep Med.  www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29458699

– Cho JW, Duffy JF. 2018 Aug 14. Sleep, Sleep Disorders, and Sexual Dysfunction. World J Mens Health.  www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30209897

– Dawson A, Abel SL, Loving RT, Dailey G, Shadan FF, Cronin JW, Kripke DF, Kline LE. 2008 Dec 15;4(6):538-42. CPAP therapy of obstructive sleep apnea in type 2 diabetics improves glycemic control during sleep. J Clin Sleep Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19110882

– De Sousa SM Dr, Norman RJ Prof. 2016 Nov;37:140-151. Metabolic syndrome, diet and exercise. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26972165

– Farabi SS, Barbour LA, Heiss K, Hirsch NM, Dunn E, Hernandez TL. 2019 Jul 1;104(7):2569-2579. Obstructive Sleep Apnea Is Associated With Altered Glycemic Patterns in Pregnant Women With Obesity. J Clin Endocrinol Metab. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30794722

– Fiori CZ, Martinez D, Gonçalves SC, Montanari CC, Fuchs FD. 2015 Apr 25;16:188. Effect of diuretics and sodium-restricted diet on sleep apnea severity: study protocol for a randomized controlled trial. Trials. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25906818

– Fraser CL. 2019 Feb;32(1):124-130. Update on obstructive sleep apnea for neuro-ophthalmology. Curr Opin Neurol. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30418196

– Grimm W, Becker HF. 2006 May;31(3):213-8; quiz 219. Obesity, sleep apnea syndrome, and rhythmogenic risk. Herz. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16770557

– Harsch IA, Schahin SP, Brückner K, Radespiel-Tröger M, Fuchs FS, Hahn EG, Konturek PC, Lohmann T, Ficker JH. 2004 May-Jun;71(3):252-9. The effect of continuous positive airway pressure treatment on insulin sensitivity in patients with obstructive sleep apnoea syndrome and type 2 diabetes. Respiration. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15133345

– Holty JE, Guilleminault C. 2010 May;94(3):479-515. Surgical options for the treatment of obstructive sleep apnea. Med Clin North Am. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20451028

– Kerley CP, Hutchinson K, Bolger K, McGowan A, Faul J, Cormican L. 2016 Feb 1;39(2):293-300. Serum Vitamin D Is Significantly Inversely Associated with Disease Severity in Caucasian Adults with Obstructive Sleep Apnea Syndrome. Sleep. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26414899

– Kheirandish-Gozal L, Philby MF, Alonso-Álvarez ML, Terán-Santos J, Gozal D. 2016 Jun 1;39(6):1225-32. Biomarkers of Alzheimer Disease in Children with Obstructive Sleep Apnea: Effect of Adenotonsillectomy. Sleep. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27070140

– Kirk Kee, Matthew T Naughton. 2013 – Volume 7, Issue 1 Obstructive sleep apnea: should weight loss be prescribed? Journal Expert Review of Respiratory Medicine www.tandfonline.com/doi/full/10.1586/ers.12.78

– Kurosawa H, Saisho Y, Fukunaga K, Haraguchi M, Yamasawa W, Kurihara I, Betsuyaku T, Itoh H. 2018 Jan 30;65(1):121-127. Association between severity of obstructive sleep apnea and glycated hemoglobin level in Japanese individuals with and without diabetes. Endocr J. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28931780

– Lam JCM, Lai AYK, Tam TCC, Yuen MMA, Lam KSL, Ip MSM. 2017 May;21(2):377-386. CPAP therapy for patients with sleep apnea and type 2 diabetes mellitus improves control of blood pressure. Sleep Breath. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27817148

– Lam JC, Mak JC, Ip MS. 2012 Feb;17(2):223-36. Obesity, obstructive sleep apnoea and metabolic syndrome. Respirology. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21992649

– Li RC, Haribabu B, Mathis SP, Kim J, Gozal D. 2011 Jul 1;184(1):124-31. Leukotriene B4 receptor-1 mediates intermittent hypoxia-induced atherogenesis. Am J Respir Crit Care Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21493735

– Liistro G, Aubert G, Rodenstein DO. 1995 Oct;8(10):1751-5. Management of sleep apnoea syndrome. Eur Respir J. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8586134

– Melina V, Craig W, Levin S. 2016 Dec;116(12):1970-1980. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. J Acad Nutr Diet. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27886704

– Mitchell LJ, Davidson ZE, Bonham M, O’Driscoll DM, Hamilton GS, Truby H. 2014 Oct;15(10):1173-83. Weight loss from lifestyle interventions and severity of sleep apnoea: a systematic review and meta-analysis. Sleep Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25192671

– Naresh M. Punjabi. 2008 Feb 15; 5(2): 136–143. The Epidemiology of Adult Obstructive Sleep Apnea. Proc Am Thorac Soc. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2645248/

– Pimenta E, Stowasser M, Gordon RD, Harding SM, Batlouni M, Zhang B, Oparil S, Calhoun DA. 2013 Apr;143(4):978-983. Increased dietary sodium is related to severity of obstructive sleep apnea in patients with resistant hypertension and hyperaldosteronism. Chest. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23288434

– Prabhat KC, Goyal L, Bey A, Maheshwari S. 2012 Jul;3(2):113-7.Recent advances in the management of obstructive sleep apnea: The dental perspective. J Nat Sci Biol Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23225971

– Riachy M, Najem S, Iskandar M, Choucair J, Ibrahim I, Juvelikian G. 2017 May;21(2):295-302. Factors predicting CPAP adherence in obstructive sleep apnea syndrome. Sleep Breath. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27638725

– Sabzwari SRA, Garg L, Lakkireddy D, Day J. 2018 May 24;10(5):e2682. Ten Lifestyle Modification Approaches to Treat Atrial Fibrillation. Cureus. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30050737

– Severova MM, Fomin VV, Lebedeva MV, Sorokin IuD, Saginova EA, Minakova EG, Galliamov MG, Mukhin NA. 2010;82(6):35-9. [Association of obstructive sleep apnea syndrome with the signs of nonalcoholic fatty liver disease and calculated glomerular filtration rate in metabolic syndrome]. Ter Arkh. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20731108

– Smeyatsky N, Baldwin D, Botros W, Gura R, Kurian T, Lambert MT, Patel AG, Steinert J, Priest RG. 1992 May 2;Suppl:1-8. The treatment of sleep disorders. S Afr Med J. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1585214

– Song D, Fang G, Greenberg H, Liu SF. 2015 Dec;63(1-3):121-30. Chronic intermittent hypoxia exposure-induced atherosclerosis: a brief review. Immunol Res. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26407987

– Takayama F, Egashira T, Kawasaki H, Mankura M, Nakamoto K, Okada S, Mori A. 2009 Nov;45(3):335-40. A Novel Animal Model of Nonalcoholic Steatohepatitis (NASH): Hypoxemia Enhances the Development of NASH. J Clin Biochem Nutr. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19902025

– Tokuchi Y, Nakamura Y, Munekata Y, Tokuchi F. 2016 Aug 5;15:4. Low carbohydrate diet-based intervention for obstructive sleep apnea and primary hypothyroidism in an obese Japanese man. Asia Pac Fam Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27499687

– Tuomilehto H, Seppä J, Uusitupa M. 2013 Oct;17(5):321-9. Obesity and obstructive sleep apnea–clinical significance of weight loss. Sleep Med Rev. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23079209

– Victor LD. 2004 Feb 1;69(3):561-8. Treatment of obstructive sleep apnea in primary care. Am Fam Physician. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14971838

– Wanitcharoenkul E, Chirakalwasan N, Amnakkittikul S, Charoensri S, Saetung S, Chanprasertyothin S, Chailurkit LO, Panburana P, Bumrungphuet S, Ongphiphadhanakul B, Reutrakul S. 2017 Nov;39:101-107. Obstructive sleep apnea and diet-controlled gestational diabetes. Sleep Med. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29157580

– Wittels EH. 1985 Nov;69(6):1265-80. Obesity and hormonal factors in sleep and sleep apnea. Med Clin North Am. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3906303

– Zieliński J. 2012;80(6):555-9. [Morbid obesity as a cause of respiratory failure]. Pneumonol Alergol Pol. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23109208