Οι τροφικές δηλητηριάσεις, που συνήθως προκύπτουν από μόλυνση της τροφής με παθογόνους μικροοργανισμούς ή τοξίνες, δεν οφείλονται μόνο στην αλλοίωση μιας τροφής.

Πολλές φορές έχουν να κάνουν και με την κακή συντήρηση των τροφίμων (ψύξη, απόψυξη, προετοιμασία) αλλά και με το μαγείρεμά τους, αν δεν τηρούνται σωστά οι κανόνες υγιεινής. Έτσι, ακόμα και τα πλέον αγνά προϊόντα μπορούν να προκαλέσουν κάποια μορφή τροφικής δηλητηρίασης.

Η τροφική δηλητηρίαση περιλαμβάνει λοιμώδη νοσήματα που μεταδίδονται διαμέσου της τροφής και αποτελούν μια από τις πιο κοινές παθολογικές οντότητες σε όλο τον κόσμο.

Προκαλούνται από ποικίλα βακτηρίδια, ιούς και παράσιτα που είτε υπάρχουν ήδη στα τρόφιμα κατά την παραγωγή τους, είτε τα μολύνουν κατά την παρασκευή ή τη συντήρησή τους. Μεταξύ των συνηθισμένων παθογόνων περιλαμβάνονται τo κολοβακτηρίδιο, η σαλμονέλα, ο σταφυλόκοκκος η λιστέρια, η σιγγέλλα διάφορα είδη κλωστριδίων και βίμπριο. Από παράσιτα, συνήθεις ύποπτοι είναι η γκάρντια και το κρυπτοσορίδιο. Όλοι αυτοί οι μικροοργανισμοί μπορούν να μολύνουν μια μεγάλη ποικιλία τροφίμων: κρέας και πουλερικά, γάλα και γαλακτομικά, αυγά, σοκολάτες, ψάρια, νερό, χυμούς και άλλα. Αν σας πείραξαν τα θαλασσινά που φάγατε, μάλλον έφταιγε κάποια λιστέρια, βίμπριο ή σαλμονέλα. Ειδικά τα μύδια και άλλα οστρακοειδή μπορούν να μολυνθούν και από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Από τα μικρόβια που ενοχοποιούνται για τις τροφικές δηλητηριάσεις τα πιο συνηθισμένα  είναι τρία: Σαλμονέλα, Καμπυλοβακτηρίδιο και Σταφυλόκκοκος.

Τι να κάνετε

Συνήθως για την αντιμετώπιση μιας τροφικής δηλητηρίασης δεν απαιτείται ειδική θεραπεία με φάρμακα, παρά μόνο δίαιτα για να σταματήσετε τη διάρροια . Ο ασθενής πρέπει  να πίνει πολλά υγρά, καθώς και κάποιο ηλεκτρολυτικό διάλυμα που θα πάρει από το στόμα (για τις πρώτες 12-14 ώρες). Και αυτό γιατί η διάρροια, που σχεδόν πάντα συνοδεύει την τροφική δηλητηρίαση, μπορεί να του προκαλέσει αφυδάτωση.

Τέλος, ήπια δίαιτα με περιορισμό των λιπών και των φυτικών ινών που επιβαρύνουν το έντερο (προσοχή – όχι απαραιτήτως φτωχή σε θερμίδες!).

Πότε να δείτε το γιατρό επειγόντως

Κατά κανόνα, οι τροφικές δηλητηριάσεις δεν οδηγούν σε επιπλοκές. Ωστόσο, χρειάζεται να απευθυνθείτε χωρίς καθυστέρηση στο γιατρό ή στο νοσοκομείο αν ο ασθενής παρουσιάσει:

  • Στεγνά χείλη και μάτια με μαύρους κύκλους.
  • Ανορεξία που επιμένει.
  • Αίμα στις κενώσεις.
  • Ξαφνική αδυναμία που συνοδεύεται από μούδιασμα, δύσπνοια ή παραισθήσεις.
  • Διάρροια που συνοδεύεται από πυρετό για περισσότερες από 24 ώρες.
  • Έντονους πόνους στην κοιλιά που διαρκούν πάνω από 2 ώρες και συνοδεύονται από εμετούς.

Γενικά συμπτώματα και αντιμετώπιση

Τα σημεία μιας τροφικής δηλητηρίασης είναι γνωστά σε όλους, αν και ως ένα βαθμό εξαρτώνται και από το παθογόνο. Στα κλασικά συμπτώματα περιλαμβάνονται ναυτία, έμετος, διάρροια και κοιλιακά άλγη ενώ επιπλέον μπορεί να εμφανιστούν αιμορραγικές προσμίξεις στις διαρροϊκές κενώσεις, πονοκέφαλος, πυρετός, αίσθημα αδυναμίας και αρθραλγίες. Τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν εντός 30 λεπτών από τη βρώση της επιμολυσμένης τροφής αλλά συνήθως απαιτούνται μερικές ημέρες ή και εβδομάδες και διαρκούν μία ή δύο ημέρες αλλά μπορούν να φτάσουν και τις 10.

 

Οι Τροφικές Δηλητηριάσεις διακρίνονται σε επιμέρους ομάδες

Τροφικές Δηλητηριάσεις από υγιή τρόφιμα

Σε αυτή την κατηγορία υπάγονται περιπτώσεις όπως:

Έλλειψη προσαρμογής του οργανισμού στο τρόφιμο, όπως λόγου χάρη στα βρέφη, όταν αυτά λαμβάνουν μεγάλες ποσότητες γάλακτος, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται γαστρεντερικές διαταραχές.
Παθολογικές καταστάσεις όπως π.χ σε νεφρικές βλάβες, όταν ο οργανισμός προσλαμβάνει αζωτούχες τροφές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις

Τροφικές Δηλητηριάσεις από δηλητηριώδη τρόφιμα

Αυτή η κατηγορία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι οι διαταραχές που εμφανίζονται σε ένα υγιές άτομο, ομοιάζουν με αυτές που προκαλούν τα δηλητήρια στον άνθρωπο. Έτσι στην κατηγορία αυτή ανήκουν ορισμένα είδη ψαριών όπως o Scarus Cretensis η χολή του οποίου είναι τοξική, και ο Galfus Canis (σκυλόψαρο) όπου το ήπαρ του είναι τοξικό.

Δηλητηριώδη επίσης μπορούν να αποβούν σαλιγκάρια τα οποία έχουν τραφεί με φύλλα μυρτόφυλλου.
Στην κατηγορία αυτή συμπεριλαμβάνονται και κάποια είδη δηλητηριωδών μανιταριών όπως Αmanita Phaloides, Amanita Verna, Amanita Muscaria, Amanita Pantherina, ,τα οποία συναντούμε σε δάση.

Τροφικές Δηλητηριάσεις από τρόφιμα τα οποία αναμείχθηκαν με τοξικές ουσίες

Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να έχουμε πρόσμιξη τοξικών ουσιών σε τρόφιμα είτε από λάθος – ατύχημα κατά την παραγωγική διαδικασία, είτε με τη χρήση τοξικών ουσιών για τη διόρθωση της γεύσης, της οσμής και του χρώματος του προϊόντος, καθώς και με την επίχριση των δοχείων των κονσερβών με ουσίες τοξικές για τον άνθρωπο, όταν δεν τηρείται η νομοθεσία που διέπει την ασφάλεια των τροφίμων.

Τροφικές Δηλητηριάσεις από τρόφιμα τα οποία αλλοιώθηκαν από Παράσιτα

Το πιο γνωστό είναι το παράσιτο του σταριού, του κριθαριού και της σίκαλης (ΕΡΥΣΙΒΩΔΗΣ ΟΛΥΡΑ).

Τροφικές Δηλητηριάσεις μικροβιακής αιτιολογίας

Τα τρόφιμα που καταναλώνουμε δεν είναι στείρα μικροοργανισμών, φέρουν μικροβιακό φορτίο το οποίο όμως σε συνθήκες σωστού χειρισμού – επεξεργασίας και συντήρησης δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία μας.

Παρόλα αυτά είναι δυνατόν τα τρόφιμα να επιμολυνθούν με επικίνδυνους μικροοργανισμούς με δυσάρεστα για την υγεία μας αποτελέσματα.

Οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να επιμολυνθούν τα τρόφιμα είναι οι εξής:

Από τους χειριστές τροφίμων

(μάγειρες, ζαχαροπλάστες, πωλητές) οι οποίοι μπορεί να είναι ασθενείς ή υγιείς μικροβιοφόροι παθογόνων μικροοργανισμών, μέσω της επαφής τους με τα τρόφιμα, π.χ εάν κάποιος φιλοξενεί σταφυλόκοκκο στο ρινοφάρυγγά του μέσω του πταρμού και του βήχα μπορεί να επιμολύνει το τρόφιμο. Όπως επίσης εάν ο χειριστής τροφίμων πάσχει π.χ από ελαφρά εντερίτιδα από σαλμονέλες, μέσω του εντεροστοματικού κύκλου (επιμολυσμένα χέρια ) μπορεί να επιμολύνει το τρόφιμο.

Έντομα

τα οποία μεταφέρουν μηχανικά παθογόνους μικροοργανισμούς, και τους εναποθέτουν πάνω στα τρόφιμα.

Τρωκτικά

τα οποία μπορεί να είναι φορείς νόσων και να επιμολύνουν τα τρόφιμά μας (π.χ αν πάσχουν από σαλμονέλωση μπορούν να μεταδώσουν τη νόσο με τα κόπρανά τους)

Άρρωστα ζώα

τα οποία πάσχουν από σαλμονέλωση και εδόθησαν για κατανάλωση χωρίς να τους έχει γίνει προηγουμένως κρεοσκοπία, ή σε άλλη περίπτωση το ζώο να πάσχει από σταφυλοκοκκική μαστίτιδα και μέσω της άμελξης να επιμολυνθεί το γάλα.

Το νερό

το οποίο χρησιμοποιείται για την επεξεργασία των τροφίμων όταν αυτό είναι μολυσμένο.

Οι Τροφικές Δηλητηριάσεις μικροβιακής αιτιολογίας συνήθως προκαλούνται από Σαλμονέλες (S.Typhi, S. Murium κ.α), Σιγκέλες, Σταφυλόκοκκο (Χρυσίζων, λευκός, κίτρινος), Κλωστηρίδια (αλλαντίασης, διαθλαστικό), Εντεροβακτηριακά (Πρωτέας), Στρεπτόκοκκοι και διάφορα άλλα μικρόβια.

Όπως γίνεται αντιληπτό και από παραπάνω, εκτός από την τήρηση των κανόνων υγιεινής όσον αφορά τον χειρισμό των τροφίμων, πρέπει να δώσουμε σημασία και στη σωστή συντήρηση των τροφίμων.